İşten Çıkarılma Halinde İşçinin Hakları Nelerdir?
İş ilişkisinin sona ermesi, özellikle de işten çıkarılma şeklinde gerçekleştiğinde, işçi açısından ciddi maddi ve manevi sonuçlar doğurur. TUĞLACI Hukuk Danışmanlık olarak, işten çıkarılan bir işçinin bilmesi gereken hakları ve atması gereken adımları ayrıntılı olarak anlatıyoruz.
Öncelikle fesih türünü belirleyin: İşveren tarafından yapılan fesih, haklı nedenle (derhal) fesih veya geçerli nedenle (bildirimli) fesih olabilir. Haklı fesihte, işçi ağır bir kusur işlemiş olmalıdır (örneğin işverene zarar vermek, sadakat borcuna aykırı davranmak, iş arkadaşına şiddet uygulamak). Bu durumda işçiye kıdem tazminatı dışında hiçbir hak ödenmez. Geçerli fesih ise işçinin yetersizliği, işyerinin daralması, teknolojik değişim gibi sebeplere dayanır. Bu halde işçi bildirim süresi (ihbar süresi) kadar önceden haberdar edilmeli veya ihbar tazminatı ödenmelidir.
Kıdem tazminatı hakkı: İşçinin en az 1 yıl aynı işyerinde çalışmış olması ve feshin işveren tarafından yapılması, askerlik, emeklilik veya kadının evlilik nedeniyle işten ayrılması durumunda kıdem tazminatına hak kazanılır. Kıdem tazminatı, son brüt ücret üzerinden her tam yıl için 30 günlük ücret tutarındadır. Bu tazminat, iş sözleşmesinin feshinden itibaren en geç 2 iş günü içinde ödenmelidir. Ödenmezse, işçi icra takibi başlatabilir.
İhbar tazminatı (bildirimli fesih halinde): İşveren, iş sözleşmesini derhal feshedecek bir haklı sebep yoksa, işçinin kıdemine göre değişen bildirim sürelerine uymak zorundadır: 6 aydan az çalışan için 2 hafta, 6 ay-1,5 yıl arası 4 hafta, 1,5-3 yıl arası 6 hafta, 3 yıl üzeri 8 hafta. İşveren bu sürelere uymadan feshederse, bu sürelerin ücretini ihbar tazminatı olarak ödemelidir.
Kötü niyet tazminatı: İşverenin fesihte kötü niyetli olduğu (örneğin işçiyi intikam almak için çıkarması, işçinin işyerinde sendika kurmasını engellemek için fesih) ispat edilirse, işçiye bildirim süresinin 3 katı tutarında kötü niyet tazminatı ödenir.
İşe iade davası: İşçi sayısı 30 veya daha fazla olan işyerlerinde çalışan ve en az 6 aylık kıdemi bulunan işçi, feshin geçersiz olduğunu iddia ederek iş mahkemesinde işe iade davası açabilir. Dava süresi en fazla 4 ay olup, mahkeme feshin geçersizliğine ve işçinin işe iadesine karar verebilir. İşveren kararı 1 ay içinde işe başlatmak zorundadır; başlatmazsa en az 4, en fazla 8 aylık ücret tutarında tazminat öder. İşe iade kararı kesinleşince, işçi işe başlatılsa da başlatılmasa da boşta geçen sürenin (en fazla 4 ay) ücretini ve tüm sosyal haklarını alır.
İş güvencesi kapsamında olmayanlar: İşyerinde 30’dan az işçi çalışıyorsa veya işçi 6 aylık kıdemi doldurmamışsa, işe iade davası açılamaz. Ancak bu durumda da kıdem ve ihbar tazminatları talep edilebilir.
İşverenin bildirim yükümlülüğü ve işçinin itirazı: İşveren yazılı fesih bildirimi yapmalı, sebebini açıkça belirtmelidir. Fesih bildirimi tebliğinden itibaren işçinin 1 ay içinde iş mahkemesine dava açma hakkı vardır. Ayrıca fesih, sendikal nedenle yapılmışsa, işçi 6 ay içinde sendikal tazminat davası açabilir.
TUĞLACI Hukuk Danışmanlık olarak, işten çıkarılma durumunda haklarınızı korumanız için fesih bildirimini aldıktan sonra vakit kaybetmeden bir avukata danışmanızı öneririz. Yanlış adımlar, tazminat haklarınızı kaybetmenize neden olabilir.
